Makam nedir?

Öğeyi Oyla
(14 oy)
Makam nedir? - 4.3 : Aldığı notların ortalaması ( 5 Tam not üzerinden) - 14 adet oyu var.

Ses gruplarının kullanılması:

Bu ses gruplarından ya bir dörtlü grup + beşli grup ya da beşli grup + dörtlü grup kombinasyonları kullanılarak makamlar elde edilir. Kombinasyondaki ilk grubun ilk sesi makamın karar sesidir. Çoğunlukla iki grubun birleşmesindeki ortak ses de güçlü sestir. Makamların meydana getirilmesine geçmeden önce bazı terimleri bilmemiz gerekir.

Makam:

Türk müziğinde eserlerin ses dizilerini ve dizi özelliklerini; karar sesini, güçlü perdesini, donanımını, seyrini, yeden sesini tek kelime ile ifade eden terimdir. Kelime anlamı yer olmakla birlikte, sadece seslerin yerlerini göstermek yetmemiştir. Aynı yeri kullanan makamlar vardır. Melodi yapıları farklıdır.

Karar sesi:

Bir eserin durak veya bitiş sesi, dizinin ilk sesidir. Örneğin, rast makamının karar sesi rast (sol) sesidir.

Güçlü perdesi:

Çoğunlukla iki grubun birleşmesindeki ortak ses güçlü sestir. Eser icra edilirken, bu ses çok kullanılır. Asma karar dediğimiz melodik yapı değişmesi bu seste olur.

Yeden:

Durak perdesinden önceki sestir. Ancak her makamda böyle değildir. Bazen bu sesin diyezi de kullanılabilir.

Seyir:

Bir dizinin icrasında melodiler oluşurken alt seslerden üst seslere çıkılıyor veya tersi veya her ikisi de uygulanıyor olabilir. Bazı makamların diğer özellikleri aynı olmasına rağmen bu kullanım farkı makamı ortaya koyar.

Bundan dolayı seyir terimini incelemekte fayda var. Seyir, üçe ayrılır:

Çıkıcı seyir: Dizinin karar sesinden başlayıp üst / tiz seslere çıkan melodi seyridir.

İnici seyir: Dizinin tiz karar sesinden veya daha tiz seslerden başlayarak karar sesine inen melodi seyrine denilir.

Çıkıcı inici seyir: Hem çıkıcı, hem de inici melodi özellikleri gösteren seyir şeklidir.

Makamların oluşturulması:

Yukarda anlattığımız ses gruplarını çeşitli kombinasyonlarda kullanarak birbirinden farklı diziler elde ederiz. Elde ettiğimiz bu dizilerin karar seslerini değiştirebilir veya yapısal eklemeler yapabiliriz. İşte bu özelliklerine göre makamı üç grupta inceleyebiliriz

1- Basit makamlar:

Yukarda bahsettiğimiz dörtlü ve beşli ses gruplarını aynen kullanan makamlardır. On üç adettir. Makamın güçlüsü iki grubun birleştiği ortak sestir.

Bunlar:Çargâh, rast, uşşak, buselik, kürdi, hicaz, uzzal, hümayun, zirgüle, karcığar, hüseyni, suzinak ve neva makamlarıdır.

2- Şed (transpoze) makamlar:

Yukarıdaki on üç makamın ve aşağıda anlatacağımız birleşik makamlardan üç adedinin karar sesinin başka seslere taşınması ile elde edilir. On altı adettir. Örneğin Çargâh makamı çargâh ( do) sesi ile başlayan dizidir. Bu makamı dört ses geriye götürüp Rast ( sol ) sesinden başlatırsak ve hiç bir özelliğini değiştirmezsek yeni bir makam elde etmiş oluruz. Bu yeni makamda kullanılan Fa diyez 5 komadır ve mahur sesidir. Bu makamın adı mahurdur. Aynı şekilde karar sesini acemaşiran ( fa ) sesine taşırsak, aynı özelliklerde fakat başka bir diziymiş gibi icra edeceğimiz bu maka da acemaşiran denilir. Bunlar:

2.1- Çargâh makamının transpoze edilmesiyle elde edilen makamlar:

Acem aşîrân ve Mâhur.

2.2- Buselik makamının transpoze edilmesiyle elde edilen makamlar:

Sultanîyegâh, Ruhnevaz ve Nihavend.

2.3- Kürdî makamının transpoze edilmesiyle elde edilen makamlar:

Kürdîli hicazkâr, Ferahnüma ve Aşkefzâ

2.4- Zirgüle makamının transpoze edilmesiyle elde dilen makamlar:

Şeddi araban, Araban, Sûzidil, Evcârâ, Hicazkâr ve Zirgüleli suzinak.

2.5- Rast makamının transpoze edilmesiyle elde dilen makam:

Nişâburek.

2.6- Neveser makamının transpoze edilmesiyle elde edilen makam:

Rengidil.

Birleşik makamlar:

Basit veya şed makamları 12 adet ses grubundan birini dizinin pes tarafına veya tiz tarafına ekleyerek elde edilen, yeni fakat 8 sesten fazla sesi olan makamlardır. Yukarda anlattığımız 12 adet ses grubundan başka ses grupları da kullanılır.

Bunlar: Hüzzâm, Segâh, Müstear, Maye, Ferahnâk, Nikrîz, Pençgâh, Zavil, Arazbar, Sabâ, Dügâh, Hüseynî aşiran, Hicaz aşiran, Buselik aşiran, Aşiran zemzeme, Irak, Eviç, Nestenigâr, Muhayyer sünbüle, Acem kürdî, Muhayyer kürdî, Beyâtî arabân, Ferahfezâ, gerdaniye, Gül'îzâr, Hisar bûselik, Şevkefzâ, Şehnâz, Tahir buselik, Yegâh, Saba aşiran, Acem, Sümbüle, İsfahân, Hüzzamı cedid, Şevkidil, Nihavendi kebir, Nişabur, ...


Size de olur mu? Bilmem.

Bazen en oynak türküde, bazen de bir kanun, ud, karnet taksiminde efkâr basar birden. Hepsinin ortak bir noktası vardır. O içimizi titreten, bazen coşturan, bazen söyleten, hatta bazen susturan makamlardır bizi bu hallere sokan.

Bunu hissedenlerin bir ortak noktası daha vardır. Bu vatanın kültürel bereketinden nasibini almıştır hepsi.

Makamlar, örneğin Hüzzam makamında dalar giderim hep. İçimi alıp götürür bilinmez bir yere. Bir de Hicaz'da böyle olurum. Aşıklar makamı Uşşak'ta bir efkar basar beni ve ayrılık kokusu gelir burnuma nedensiz, tarif edemem.

Nihavendte bir nefes alır ve yüzümdeki gülümsemenin nedenini ararım aynanın karşısında. Rastta tarif edemediğim bir coşku patlaması olur kanımda, vücudumda... Hele yanımda bir de dostum varsa, gereksiz bir kabadayılık yapar dilim, bedenim, kalemim.

Acemaşiran... Acemaşiran ruhumu ehlileştirmiştir hep. Buselikte naifliğin kitabını okumuş gibi hissederim. Kürdilihicazkar'da sebepsiz bir hüzün çöker içime. Bunlar benim hissettiklerim elbette.

Açıklayamazsınız, nedeni niçini yoktur ve belki de en mutlu anınızda kuşatır sizi bir efkar ya da en mutsuz anınızda içinizdeki kederi söküp atar bir dost eşliğinde. Size de olur mu bilmem...

Olur elbette. Eğer gözünüzü bu coğrafyada açmıysanız hayata, kulağınıza bir Ezan sesi çalınmışsa; Rast'tan, Hicaz'dan, Saba'dan, size de olur elbet.

Mustafa Kemâl'in "Hayatta mûsikî lâzım değildir, çünkü hayat mûsikîdir. Mûsikî ile ilgisi olmayan yaratıklar, insan değildir. Eğer söz konusu olan insan hayatı ise, müzik kesinlikle vardır. Mûsikî, hayatın neş'esi, rûhu, sevinci ve her şeyidir." sözlerinde olduğu gibi aslında hayatın bir musiki, musikinin de bir hayat olduğunu anlayabilirsiniz...

Okunma 24113 defa Son Düzenlenme Cumartesi, 13 May 2017 18:49
Bu kategoriden diğerleri: « Koma nedir? Medhal formu nedir? »

Yorum Ekle

Yorumunuz, onaylandıktan sonra görünecektir.